[ 276 ] پنجم : امتلاء بلغمى يا صفراوى يا سوداوى يا دموى در سر و بدن ايجاد شود و بخار آن به دماغ برسد . [ 277 ] تنبيه : تقسيم مادهء زكام و نزله به‌حسب قوام و طعم . [ 278 ] آثار سوء مترتب بر كوتاهى در درمان اين امراض در تمام بدن . [ 279 ] فصل بيست و هفتم : عصابه كه درد محل ابرو است . [ 280 ] قسم اول : اخلاط بخارى گرم از بدن متصاعد شود و در اين محل متكاثف شود . [ 281 ] قسم دوم : سوء مزاج گرم ساده در صدغ و چشم افتد و درد اين محل آرد . [ 282 ] فصل بيست و هشتم : خمس . [ 283 ] سبب اين بيمارى ، بخار لطيف رقيق متخلخل حريف لذّاع قليل المقدار است كه به‌سوى دماغ متصاعد شود . [ 284 ] باب دوم : امراض چشم . [ 285 ] فايده : گرم و تر بودن مزاج ذاتى چشم و علامت آن . [ 286 ] تقسيم اصول امراض چشم به چهار جنس : سوء مزاج ساده ، سود مزاج مادى ، تفرق اتصال و جراحت و زخم و آماس . [ 287 ] تبديل سوء مزاج ساده . [ 288 ] فايده : هفت گونه روش در استفراغ مادهء چشم . [ 289 ] علاج تفرق الاتصال . [ 290 ] فايده : يك قانون كلى در علاج چشم و اشاره به برخى جزئيات تطبيق اين قانون . [ 291 ] فايدهء جليله : در رمد ، بعضى مواقع است كه درمان‌ها دير جواب مىدهد و نبايد راه صحيح را به‌خاطر اين مطلب رها كرد . [ 292 ] فايده : تدبير حفظ صحت چشم و ذكر اشياى مضرّ و مفيد به آن . [ 293 ] فصل اول : در امراض طبقهء صلبيّه . [ 294 ] تشريح طبقهء صلبيّه . [ 295 ] قسم اول : در ورم صلبيّه و علاج آن برحسب ماده‌اش كه خون است يا بلغم يا صفرا . [ 296 ] نكته : امكان دارد كه مادهء بيمارىساز صلبيّه از « صداع بيضه » باشد . [ 297 ] قسم دوم : در يبوست صلبيّه . [ 298 ] قسم سوم : در ملتوى شدن صلبيّه . [ 299 ] قسم چهارم : در استرخاى صلبيّه . [ 300 ] فايده : اهميت فصد در اين مرض و نقش آن در استفراغ مواد به‌عنوان يك ابزار جامع .